To znaczy, że świadomość ekonomiczna jest dla Ciebie ważna oraz chcesz brać udział w jej rozbudzaniu.

Jesteśmy grupą instruktorów, których połączyły wspólne wartości związane z ekonomią w życiu codziennym. Chcemy zbudować program
i prowadzić działania, które odczarują trudny obszar finansów i ekonomii i sprawią, że nasze zuchy i harcerze swoje decyzje w tych obszarach nauczą się podejmować świadomie.

To propozycja dla drużyny z każdej z metodyk. Stajesz przed możliwością zrealizowania w swoim środowiskiem harcerskim programu, który w ciekawy i rozwijający sposób pozwoli zdobyć nowe umiejętności przydatne w życiu. Jednocześnie zapewniam Cię, że będzie do ciekawa przygoda, w której nie ma nudy.

Wydział Wychowania Ekonomicznego GK ZHP wraz z Warszawskim Instytutem Bankowości, przygotowały dla Ciebie kompleksową propozycję programu dla Twojej drużyny!

Możesz też uzupełnić ten pakiet o inspiracje ze strony: https://porwaniprzezekonomie.pl/ oraz materiały na tej stronie.

Jeśli chciałbyś wsparcia, masz pytania albo masz pomysł by zaprosić nasz wydział do przeprowadzenia dla Twojego środowiska warsztatu, pisz do nas: [email protected]

Materiał zawiera konspekty 9 zbiórek – 3 zuchowych i po 2 z pozostałych metodyk, dotyczących jednego z obszarów Programu Wychowania Ekonomicznego – Świadomego Pracownika.

Konspekty zostały przygotowane przez Fundację Katalyst Education – ekspertów w budowaniu kompetencji w zakresie edukacji i kształtowania kompetencji zawodowych, we współpracy z Wydziałem Wychowania Ekonomicznego GK ZHP.

Zawierają one treści, które ułatwiają wdrożenie w swoich jednostkach wiedzy ze szkoleń, które Fundacja prowadzi dla instruktorów ZHP. Elementem materiału jest także dostęp do wideoszkolenia z wykorzystania kart net.WORK w pracy z dziećmi i młodzieżą. Karty net.WORK są dostępne w każdym hufcu!

Możesz też uzupełnić ten pakiet o materiały dostępne na stronie: https://mapakarier.org/

Jeśli chciałbyś wsparcia, masz pytania albo masz pomysł by zaprosić nasz wydział do przeprowadzenia dla Twojego środowiska warsztatu, pisz do nas: [email protected]

Od listopada 2022 do sierpnia 2023 Wydział Wychowania Ekonomicznego Głównej Kwatery ZHP zrealizował serię warsztatów przy współpracy z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.

Prowadziliśmy łącznie 65 warsztatów na terenie 7 chorągwi. Największym zainteresowaniem cieszył się warsztat „Wychowanie ekonomiczne w drużynie”, który przeprowadziliśmy w tym roku aż 12 razy. Ostatecznym efektem jest 940 osób przeszkolonych – instruktorów, wędrowników, członków kadry drużyn i hufców. W ten sposób, poprzez Program Wychowania Ekonomicznego, który ma stać się standardowym programem każdej drużyny harcerskiej (tak jak np. terenoznawstwo czy samarytanka), budujemy wśród członków ZHP kompetencje kluczowe, czyli zestaw wiedzy i umiejętności przydatnych przez całe życie, do funkcjonowania w zmiennym otoczeniu, jakiego doświadczamy.

W ostatnich miesiącach nasze działania nabrały tempa dzięki pomysłowi na dotarcie z warsztatami do lokalnych środowisk – hufców, chorągwi i na kursy instruktorskie. Warsztaty opierały się o sześć obszarów wychowania ekonomicznego: świadomą konsumpcję, przedsiębiorczość, budżet domowy i finanse publiczne, świadomego pracownika, podstawy ekonomii, etykę i społeczną odpowiedzialność oraz gry ekonomiczne. Wprowadziliśmy także nowy temat „Wiedza o gospodarce i banku centralnym”, który okazał się świetnym uzupełnieniem prowadzonej przez nas edukacji ekonomicznej.

W 2024 i 2025 roku dzięki grantowi z Narodowego Banku Polskiego realizujemy drugą edycję projektu.

fot. Piotr Wieczorek/ZHP

Oszczędzanie, przedsiębiorczość, świadoma konsumpcja – to tylko niektóre z tematów, które przez ostatni rok zgłębiali harcerze i instruktorzy ZHP podczas warsztatów organizowanych przez Wydział Wychowania Ekonomicznego GK ZHP, a od niedawna Ruch Programowo-Metodyczny „Wychowanie Ekonomiczne”. W ramach projektu, realizowanego z Narodowym Bankiem Polskim 🏦, przeprowadziliśmy 45 warsztatów w całej Polsce, w których udział wzięło ponad 700 uczestników!

💡 Co wyróżniało nasze warsztaty?
🔹 Interaktywna forma zajęć – gry ekonomiczne, ćwiczenia praktyczne i symulacje,
🔹 Praktyczna wiedza – jak zarządzać budżetem, podejmować świadome decyzje finansowe, dbać o bezpieczeństwo ekonomiczne i rozwijać osobistą przedsiębiorczość,
🔹 Doświadczona kadra – instruktorzy, którzy potrafią zainteresować i inspirować do działania!

📊 Uczestnicy podkreślali, że warsztaty były ciekawe, angażujące i przydatne w codziennym życiu oraz działaniach harcerskich. Wielu uczestników już wdrożyło zdobytą wiedzę, prowadząc spotkania edukacyjne w swoich drużynach harcerskich, oparte na materiałach programowych promowanych podczas naszych warsztatów.
Oto kilka cytatów uczestników:
Bardzo ciekawe zajęcia, nieszablonowe podejście i bardzo ciekawe materiały.
Warsztaty były bardzo przyjemne. Dobrze przygotowane i poprowadzone. Ciekawe formy pracy do wykorzystania w drużynie.
Super! Polecam każdemu!
Kolejne wydarzenia edukacyjne przed nami – m.in. warsztaty podczas Wędrowniczej Watry 2025 w Gorzewie! 🏕️

Chciałbyś/chciałabyś, aby takie warsztaty odbyły się w twoim środowisku – napisz do nas na [email protected]!

📍 Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.

fot. Piotr Wieczorek/ZHP

Przedsiębiorczość, oszczędzanie, zarządzanie budżetem – to tematy, które mogą wydawać się trudne, ale harcerze i harcerki codziennie udowadniają, że ekonomia może być ciekawa i praktyczna! W ciągu ostatniego roku, od kwietnia 2024 do marca 2025, Wydział Wychowania Ekonomicznego GK ZHP, a od niedawna Ruch Programowo-Metodyczny „Wychowanie Ekonomiczne” przeprowadził 45 warsztatów edukacyjnych w całej Polsce, w których udział wzięło 711 uczestników.

Czego uczymy podczas warsztatów?

Warsztaty zostały zaprojektowane tak, aby były interaktywne, angażujące i dostosowane do realnych potrzeb harcerzy i instruktorów. Wśród kluczowych tematów znalazły się:

🔹 Świadoma konsumpcja – umiejętność identyfikowania realnych potrzeb, dbania o środowisko i wyboru produktów na podstawie jakości i ceny.
🔹 Podstawy ekonomii – znajomość kluczowych pojęć ekonomicznych, finansowych i inwestycyjnych oraz zrozumienie procesów gospodarczych, a także poszerzenie wiedzy na temat banku centralnego.
🔹 Świadomy pracownik – czyli jak kształtować kompetencje osobiste przydatne pracownikowi i pracodawcy, znajomość praw i obowiązków pracownika, planowanie kariery oraz orientacja w trendach rynku pracy.
🔹 Etyka i odpowiedzialność społeczna – świadomość roli etyki i społecznej odpowiedzialności w decyzjach ekonomicznych jako konsument, pracownik i obywatel.
🔹 Przedsiębiorczość – umiejętność rozpoznawania szans i zagrożeń ekonomicznych oraz podejmowania działań dla osiągnięcia celów.
🔹 Budżet domowy, finanse publiczne i bezpieczeństwo ekonomiczne – racjonalne zarządzanie własnymi finansami, pojęcie poduszki finansowej, inwestowanie, oszczędzanie i świadome decyzje wpływające na gospodarkę kraju.
🔹 Gry ekonomiczne – nauka poprzez zabawę i symulacje, które pomagają zrozumieć mechanizmy rynkowe,
🔹 Promowanie materiałów programowych – na przestrzeni ostatnich lat powstała ogromna ilość materiałów programowych, gotowych konspektów, pakietów gier, poradników oraz darmowych narzędzi, które staramy się promować podczas naszych warsztatów.
Warsztaty odbywały się podczas różnych wydarzeń harcerskich – od kursów drużynowych, przez konferencje instruktorskie, aż po duże zloty, takie jak Wędrownicza Watra 2024 czy Zlot Kadry ZHP.

Jak uczestnicy ocenili warsztaty?

🗣️ Uczestnicy podkreślali, że zajęcia były interesujące, dobrze zorganizowane i pełne praktycznej wiedzy.
🎯 Wielu z nich wskazało, że dzięki warsztatom zdobyło nową wiedzę teoretyczną, a co najważniejsze praktyczne umiejętności, które chcą przekazać dalej w swoich drużynach.

Oto kilka cytatów uczestników:
• Bardzo ciekawe zajęcia, nieszablonowe podejście i bardzo ciekawe materiały.
• Warsztaty były bardzo przyjemne. Dobrze przygotowane i poprowadzone. Ciekawe formy pracy do wykorzystania w drużynie.
• Super! Polecam każdemu!

💡 Co warto podkreślić?
• Średnio każdy uczestnik – najczęściej instruktor, taki jak przyboczny, drużynowy czy programowiec – może przekazać zdobytą wiedzę kolejnym 18 osobom. Oznacza to, że wpływ warsztatów wykracza daleko poza ich bezpośrednich uczestników, docierając do całych harcerskich jednostek.
• Uczestnicy chwalili zaangażowanie prowadzących, praktyczne podejście do tematów i możliwość interakcji.
Co dalej?

Rok 2025 to kolejne działania i jeszcze więcej wychowania ekonomicznego w harcerstwie!
W najbliższych miesiącach planujemy cztery wyjazdy do jednostek harcerskich oraz warsztaty podczas ogólnopolskiego wydarzenia – Wędrowniczej Watry.
Jeżeli chciałbyś zorganizować takie warsztaty w swoim lokalnym środowisku napisz do nas na [email protected] – czekamy!
Dzięki wsparciu Narodowego Banku Polskiego, możemy dalej docierać z naszymi warsztatami w najdalsze zakątki Polski i pomagać harcerzom i harcerkom w zdobywaniu kluczowych kompetencji ekonomicznych, które kształtują ich jako świadomych i odpowiedzialnych obywateli, co jest szczególnie ważne w niepewnych czasach, w jakich aktualnie się znajdujemy.

📍 Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.

fot. Piotr Wieczorek/ZHP

Przez ostatnie dwa lata – dzięki wsparciu Narodowego Banku Polskiego – realizowaliśmy ogólnopolski projekt, który miał jeden główny cel: wyposażyć instruktorów ZHP w wiedzę i narzędzia pozwalające wychowywać młodych ludzi na świadomych i odpowiedzialnych obywateli.

Dlaczego to takie ważne?
👉 Badania pokazują, że młodzież często nie ma okazji, by uczyć się o finansach w praktyczny i zrozumiały sposób.
👉 Tematy takie jak budżet domowy, rynek pracy, czy świadoma konsumpcja to codzienność, z którą każdy młody człowiek musi się zmierzyć.
👉 Harcerstwo – poprzez działanie, doświadczenie i wartości – daje wyjątkową przestrzeń do uczenia tego w naturalny sposób.

🔍 O czym były nasze warsztaty?
Warsztaty opierały się na 6 obszarach Programu Wychowania Ekonomicznego ZHP, które szeroko definiują, czego młodzi potrzebują, by w dorosłym życiu świadomie funkcjonować:
📘 Podstawy ekonomii – inflacja, popyt, podaż, stopy procentowe, działanie rynku w praktyce.
🚀 Przedsiębiorczość – jak podejmować inicjatywę i działać odpowiedzialnie.
💡 Świadoma konsumpcja – jak podejmować mądre decyzje zakupowe i rozumieć konsekwencje wyborów.
🧭 Świadomy pracownik – prawa pracownicze, rynek pracy, harcerskie kompetencje przyszłości.
🤝 Etyka i społeczna odpowiedzialność – kiedy ekonomia spotyka się z wartościami.
🏡 Budżet domowy i finanse publiczne – jak planować, przewidywać i zarządzać własnymi środkami oraz jak na nasze domowe budżety wpływa budżet państwa.
W czasie zajęć instruktorzy pracowali z tematami, które realnie dotyczą ich podopiecznych: Jak odróżnić potrzebę od zachcianki? Co można, a czego nie powinno się kupić za pieniądze? Jak wygląda rynek pracy i jak opowiadać o kompetencjach zdobytych w harcerstwie? Jak nie „zgubić się” w świecie ekonomicznych pojęć? Jak uczyć oszczędzania i budżetowania? W jaki sposób harcerstwo może budować postawy etyczne także w gospodarce?

🌱 Co nam to dało jako organizacji?
Przede wszystkim — świadomość, że wychowanie ekonomiczne to nie dodatek, lecz ważny element współczesnego wychowania obywatelskiego. To program, który:
✔ wzmacnia zaradność i odpowiedzialność młodych ludzi,
✔ rozwija kompetencje potrzebne w dorosłym życiu,
✔ pokazuje, że wartości harcerskie mają swoje miejsce również w świecie ekonomii.
🤝 Dziękujemy

Dziękujemy NBP za wsparcie i wszystkim instruktorom za zaangażowanie w rozwój tego ważnego obszaru wychowania. Razem budujemy harcerstwo, które pomaga młodym rozumieć świat – także ten ekonomiczny.

📍 Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.

fot. Piotr Wieczorek/ZHP

Dzięki dofinansowaniu Narodowego Banku Polskiego przez ostatnie dwa lata przeprowadziliśmy ogólnopolski program rozwoju kompetencji ekonomicznych kadry ZHP – projekt, który realnie zmienia sposób, w jaki wychowujemy młodych ludzi do odpowiedzialności, zaradności i świadomego życia.

W 71 warsztatach uczestniczyło ponad 1000 instruktorów – drużynowych i kadry wspierającej. Każdy z nich pracuje dziś z młodzieżą jeszcze pewniej, bo wyposażony w konkretne narzędzia, materiały i wiedzę z obszaru wychowania ekonomicznego.

🎯 Dlaczego to było tak ważne?
Wyniki badań pokazują, że młodzi Polacy potrzebują systematycznego wsparcia w rozwijaniu świadomości ekonomicznej, w tym wiedzy o finansach osobistych, rynku pracy czy odpowiedzialnej konsumpcji. Właśnie dlatego ZHP – jako inicjator powołania Krajowego Centrum Edukacji Ekonomicznej oraz jego aktywny członek – tak silnie angażuje się w ten obszar.

Program Wychowania Ekonomicznego ZHP zakłada, że wychowanie ekonomiczne jest nieodłączną częścią przygotowania młodych ludzi do dorosłego życia. Jego cele obejmują m.in.:
• pomoc młodym w podejmowaniu samodzielnych wyborów ekonomicznych,
• rozwój kompetencji ekonomicznych rozumianych jako połączenie wiedzy, umiejętności praktycznych i postaw,
• oparcie działań o harcerskie wartości,
• traktowanie edukacji ekonomicznej jako "sprawności na całe życie"

🧭 Konkretne formy pracy – bogaty katalog warsztatów
Warsztaty i webinaria oparliśmy o sześć obszarów wychowania ekonomicznego w ZHP, które stanowią rdzeń całego programu. Na ich podstawie opracowaliśmy szereg kilkunastu autorskich warsztatów przygotowanych przez instruktorów Ruchu Programowo-Metodycznego „Wychowanie Ekonomiczne” (dawniej członków Wydziału Wychowania Ekonomicznego GK ZHP), m.in.:
• „Racjonalne granice rynku – czego nie można kupić za pieniądze?” – o etycznych granicach gospodarki, odpowiedzialności i konsekwencjach nieuczciwości.
• „Jak mieć ciastko i zjeść ciastko” – o oszczędzaniu i inwestowaniu.
• „Balans na linie finansowych potrzeb” – budżetowanie w praktyce.
• „ZawodoŁOWCY – harcerz na rynku pracy” – o odnajdywaniu własnej ścieżki i rozumieniu potrzeb rynku.
• „Świadoma konsumpcja” – o reklamach, etyce i wpływie konsumenta na rynek.
• „Jak nie zgubić się w gąszczu ekonomicznych pojęć” – podstawy ekonomii.
• „Ofiarny czy przedsiębiorczy?” – przedsiębiorczość a wartości harcerskie.
• „Wiedza o gospodarce i banku centralnym” – rola NBP w stabilności państwa.
• Warsztat o kompetencjach zawodowych z Mapą Karier i kartami net.WORK.
• Oraz dwie zaawansowane gry ekonomiczne: „Chłopska Szkoła Biznesu” i „Oil City”, uczące inwestowania, planowania i współpracy.

🚀 Co dał projekt? Realne, trwałe efekty
Zgodnie z założeniami Programu Wychowania Ekonomicznego ZHP projekt:
dla młodzieży:
• tworzy atrakcyjne zbiórki, gry i formy, dzięki którym prawa ekonomii poznaje się poprzez działanie;
• uczy świadomego podejmowania decyzji i rozumienia konsekwencji.
dla instruktorów:
• daje narzędzia, konspekty, inspiracje i gry – gotowe do wykorzystania od razu;
• podnosi kompetencje zawodowe i obywatelskie,
• pozwala korzystać z zasobów partnerów (WIB, PIP, Katalyst Education).
dla ZHP jako organizacji:
• zwiększa świadomość finansową członków,
• poszerza pakiet działań wychowawczych o obszar ekonomii, prezentując gotowe do wykorzystania przez instruktorów narzędzia programowe,
• realizację Misji ZHP tj. wychowywania przez stawianie wyzwań do bycia świadomymi i aktywnymi obywatelami.

📣 Głos uczestników z ankiet ewaluacyjnych:
• „organizatorzy zajęć genialnie i w ciekawy sposób przedstawiają pojęcia związane z ekonomią. Z uwagą i zainteresowaniem spędziliśmy czas.
• „pokazały zupełnie nowe spojrzenie na wychowanie ekonomiczne”,
• „dały narzędzia, które naprawdę działają w pracy z młodzieżą”.

🤝 Dziękujemy Narodowemu Bankowi Polskiemu za wsparcie, partnerom merytorycznym za współpracę oraz wszystkim instruktorom za zaangażowanie. Wychowanie ekonomiczne w ZHP to nie dodatek – to ważna część przygotowania młodych do odpowiedzialnego i świadomego życia. I dzięki temu projektowi wykonaliśmy ogromny krok naprzód.

📍 Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.

W tym miejcu prezentujemy materiały wspierające wychowanie ekonomiczne wypracowane przez kadrę ZHP, takie jak konspekty zbiórek, gier czy form dyskusyjnych, które możecie zrealizować ze swoimi jednostkami. Pochodzą one ze starczych i nowszych promozycji programowych; dodatkowo wciąż zbieramy i tworzymy nowe materiały.

Wychowanie ekonomiczne jest z powodzeniem realizowane przez wiele organizacji non-profit, firm oraz instytucji państwowych. Poniżej znajdują się odnośniki do materiałów programowych opracowanych przez inne organizacje, które możecie wykorzystać w swoich działaniach. Często przygotowane są one dla nauczycieli lub rodziców, ale z pewnością pod okiem harcerskiego instruktora przemienią się w świetne zbiórki!

Wychowanie ekonomiczne jest z powodzeniem realizowane przez wiele organizacji non-profit, firm oraz instytucji państwowych. Poniżej znajdują się odnośniki do materiałów programowych opracowanych przez inne organizacje, które możecie wykorzystać w swoich działaniach. Często przygotowane są one dla nauczycieli lub rodziców, ale z pewnością pod okiem harcerskiego instruktora przemienią się w świetne zbiórki!

Przedstawiamy pakiet instrumentów metodycznych, wspierających rozwój kompetencji ekonomicznych zuchów, harcerzy, harcerzy starszych i wędrowników. Ich realizacja z pewnością będzie ciekawą przygodą, podczas której stopniowo odkryjecie tajniki świata ekonomii, związane z rynkiem, finansami, świadomą konsumpcją, etyką biznesu, czy wejściem na rynek pracy. A może postawicie pierwszy krok w dżungli, jaką jest rynek, uruchamiając drużyną mini zakład produkcyjny?

Nie musisz czytać mnóstwa książek i organizować wykładów. Nie musisz w ogóle organizować specjalnych zajęć. Możesz realizować wychowanie ekonomiczne w swojej drużynie podczas codziennych, zwyczajnych aktywności. Na przykład w trakcie dowolnej zbiórki czy podczas biwaku. Można to robić, wykorzystując pojawiające się naturalnie sytuacje, niejako "przy okazji".

W Worku z Tworzywem znajdziecie garść propozycji programowych (konspektów zbiórek, gier, projektów), przygotowanych
w ramach działania Wydziału Wychowania Ekonomicznego. Oprócz tego, rzućcie okiem na proponowane przez nas książki i gry planszowe, które mogą stanowić uzupełnienie waszych działań!

HARCERZ NA RYNKU PRACY

CZUWAJ

DRUHNA OD JEZUSA

CZUWAJ

CZUWAJ

CZUWAJ

GRA EKONOMICZNA

KONFERENCJA HARCMISTRZOWSKA

PODCAST

KWARTALNIK HARCERSKI

SPOTKANIE Z

ZHP360

ZAWODOŁOWCY

ZHP360

INWESTORZY

ZHP360

WEBINAR

Autor książki "EKONOMIA. To o czym dorośli Ci nie mówią"

WEBINAR

Autor książki "Ekonomia dla ciekawych"

WEBINAR

Webinar w ramach Kongresu Edukacji Finansowej i Przedsiębiorczości

WEBINAR

Materiał przygotowany wspólnie przez ZHP, Katalyst Education, Państwową Inspekcję Pracy